در نگاه دیگران

علی حاجی قاسمی* منبع: یادنامۀ پانزدهم (پروندۀ ویژۀ «مقاومت و خشونت») سنگ‌بنای تحول‌طلبی سیاسی در ایرانِ مدرن، از همان آغاز، بر بنیانی ناپایدار استوار شد، بدین معنا که، همچون دوران پیشامدرن، الگوی تحول‌خواهی همچنان بر رویکردی حذفی و خشونت‌بار تکیه داشته و تغییر در نظام سیاسی، کم‌وبیش، بر بستر شورش و انقلاب علیه دولت مستقر، با هدف انهدام و فروپاشی ساختار موجود، دنبال شده است. بسته ماندن امکان مشارکت نیروهای اجتماعی جدید، به‌ویژه طبقه متوسط نوظهور، در فرایند سیاست‌گذاری و تعیین راهبردهای کلان، زمینه و بهانه لازم را برای نهادینه شدن راهکار انقلابی و براندازانه علیه ساختارهای قدرت فراهم آورده است. نتیجه این تجربه آن بوده است که منطق سلطه‌گرایانه نه‌تنها در ساختار قدرت، بلکه در اپوزیسیون آن یعنی میان …

بازتولید خشونت و رویکرد حذفی در سپهر سیاسی ایران ادامه مطلب

محمد کریمی منبع: یادنامۀ پانزدهم (پروندۀ ویژۀ «مقاومت و خشونت») همزمان با افول چپ، سلطه سرمایه و هژمونی لیبرالیسم بر جهان، پروپاگاندای رسانه‌ای راست با نامطلوب جلوه دادن تغییرات اجتماعی رادیکال، انقلاب‌های رهایی‌بخش در جهان سوم را رخدادی نامعقول و خسارت بار بازنمایی می‌کرد که با توجه به نتایج آن، این انقلاب‌ها به عنوان بزرگترین مانع دستیابی به سعادت بشر در جوامعی معرفی شد که در آن یک انقلاب رهایی بخش برای آزادی از سلطه استبداد و امپریالیسم رخ داد. پروپاگاندای راست با توجه به هزینه‌های سترگ انقلاب‌های رهایی‌بخش که در بسیاری از موارد با طی شدن فرآیند انقلاب و تثبیت دولت، حفاظت از سرمایه و سرکوب را بازتولید می‌کرد، با انگاره «آیا ارزشش را داشت؟» ذهن‌ها را به پرسش …

هدی صابر و گفتارهای نو در رهایی‌بخشی امر انقلابی ادامه مطلب

الهام شهسوارزاده منبع: یادنامۀ پانزدهم (پروندۀ ویژۀ «مقاومت و خشونت») «هشت فراز، هزار نیاز» یا درسگفتارهای تاریخ که هدی صابر از سال ۱۳۸۵ تا ۱۳۸۷ به طور هفتگی در سالن حسینیه ارشاد ارایه می‌داد و ما دانشجویان آن زمان را مشتاقانه به پای طرح خود می‌کشید درس تاریخ به معنای دانشگاهی آن نبود بلکه در واقع ترسیم هندسه سلسله فرازهای مبارزاتی ایران معاصر بود. برای صابر تاریخ آسمان زنده‌ای بود در گردونه هستی مخلوق خداوند و هندسه، معنای نقشه برداری و کشف اجزای این طبیعت پر خروش را می‌داد. تفسیر تکرارها، الگوها، تک‌پدیده‌ها، زاویه‌ها و فاصله‌های اجزای این آسمان، صورت‌های فلکی هشتگانه‌ای را بر او ظاهر کرده بود که او فرازهای مبارزاتی تاریخ معاصر ایران می‌نامید. صابر در تلاش بود …

رادیکالیسم کمک‌کار همچون معیاری برای قضاوت خشم و خشونت ادامه مطلب

سعید مدنی* منبع: یادنامۀ پانزدهم (پروندۀ ویژۀ «مقاومت و خشونت») مدتی پیش وقتی در حیاط بزرگ زندان قدم می‌زدم، زندانی میان‌سالی که کنار دیوار زیر آفتاب نشسته‌بود نزدیکم آمد و پس از سلام کردن گفت مشکلی دارد و از من خواست تا به او کمک کنم. مثل همیشه تصور کردم چون اغلب زندانیان من را «دکتر» صدا می‌زنند، تصور کرده‌است که پزشک‌ام. بنابراین تفاوت این دو را توضیح دادم و توصیه کردم به بهداری زندان مراجعه کند. او نیز بلافاصله توضیح داد می‌دادند پزشک نیستم؛ اما چون به درمان بهداری امید ندارد سراغ من آمده‌است. بالاخره راضی شدم تا مشکلش را توضیح دهد: گفت که مدت‌هاست شب‌ها نمی‌تواند بخوابد، و بلافاصله پس از آن که دراز می‌کشد، همسرش حاضر می‌شود …

نرمالیزه کردن صلح در دنیای نرمالیزه‌شدۀ جنگ و خشونت ادامه مطلب

استقلال و آزادی را نمی‌توان از یکدیگر تفکیک و یکی را فراموش کرد.  منبع: یادنامۀ پانزدهم (پروندۀ ویژۀ «مقاومت و خشونت») لطف‌الله میثمی نمادی از تاریخ مقاومت در ایران است. او که در سال‌های جوانی فعالیت در انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه تهران را تجربه کرده، سپس در کنار هم‌قطاران خود – مجاهدین بنیانگذار – مسیر مبارزه با رژیم پهلوی را طی کرده و در تمام سال‌های پس از انقلاب نیز مسیر مقاومت و آزادیخواهی را رها نکرده، در مصاحبۀ پیش رو به بازخوانی مسئلۀ غامض نسبت مقاومت و مشی مسلحانه با خشونت‌پرهیزی پرداخته است. به گفتۀ این فعال سیاسی و اندیشمند قرآنی، در شرایط امروز جامعۀ ایران، توجه به دفاع از کشور و حفظ استقلال، در تنیده با مطالبه‌گری جامعۀ …

گفت‌وگو با لطف‌الله میثمی: مطالبه‌گری با دفاع درتنیده است ادامه مطلب

ابوطالب آدینه‌وند منبع: یادنامۀ پانزدهم (پروندۀ ویژۀ «مقاومت و خشونت») در چنین وضعیتی آشفته، سخن گفتن از خطوط راهبردی روشن، سخت است. پس از کشتار هولناک و خشونت‌بار دی ماه و دریده شدن سبعیتِ بَدَویِ ابعادِ خشونتِ ساختاری و نیز به فاصله‌ای کوتاه پس از آن، حمله و تجاوز خارجی جنایتکارانه به میهن جاودانه و تحمیلِ وضعیت استثنایی به کشور، انواع خشونت و بی‌پناهی بر سر اصنافِ مردمان بار شد، دو رویه‌ای که به قولی از برتولت برشت در پسا جنگ دوم درباره آلمان، در پی انحلال جامعه‌اند. سخن از سپهر گشودن و افق در انداختن در پس از آنچنان رفتنِ «سپهرِ بابا»، شاید خود فراری باشد از سوی قدرت هاضمه و یا شاید نشخوارِ یک زخم مزمن زیسته. اما …

مقاومت مدنی و کنش خشونت‌پرهیز ادامه مطلب

سارا شریعتی- عنوان بحث من “بازاندیشی به یک میراث فکری” ست و می‌خواهم در باب سه مساله، طرح بحث کنم که در زندگی، یا در دوره‌ای از زندگی مهندس سحابی، هاله سحابی و هدی صابر، برجسته شد و به پروژه‌های فکری- عملی- مبارزاتی بدل گردیدند. این سه مساله عبارتند از: مساله‌ی توسعه، مساله‌ی زنان و مساله‌ی جامعه. از عنوان بازاندیشی به میراث استفاده کرده‌ام و نه بازگشت، از آن رو که در این ۱۳ سالی که از رفتن این سه چهره می‌گذرد، جامعه‌ی ما وارد دوره‌ی جدیدی شده است که ضرورت بازاندیشی به این میراث فکری را ضروری می‌نماید. یکی از معروف‌ترین کاربردهای اصطلاح “بازگشت” در تاریخ اندیشه معاصر ما، “بازگشت به خویش” شریعتی است اما با رجوع به متن “بازگشت”، در می‌یابیم که شریعتی خود با صراحت اشاره می‌کند، مقصود وی از بازگشت، یک بازگشت ارتجاعی به گذشته نیست و مراد وی، نوعی “بازسازی” اقبالی یا “بازاندیشی” به خویش است. از این رو به جای اصطلاح “بازگشت” از “بازاندیشی” استفاده کرده‌ام.